Ülkemizde 1950 öncesi kurulan işletmelerin %3,6’sı yaşamakta. 1980 sonrasında kurulan işletmelerin % 40’ı yaşamakta. Her açılan işletme o toplumun menfaatine, her kapanan işletme o toplumun zararınadır.
Bu durum acil büyük bir şûra ile masaya yatırılmalı.
Bir ürünün, hizmetin iktisadî ömrü bitmeden işletmelerin ömrü bitmekte. Bunun nedeni de ortaklar arası anlaşmazlıklardır, genellikle.
Kurumsallaşmayan işletmeler zamanla fırsatları kaçırıyorlar. Bu da iç çatışmayı beraberinde getirmekte.
Bu duruma düşmemek için aile şirketlerinin dikkat etmesi gereken hususlar;
- Bir baba evlâdına iş ile ilgili sınırsız yetki vermemeli
- Harcamalar kontrollü olmalı
- Bilmediğiniz işe girerken iyice etüd edin
- Çocuklarınızın iş hayatı ile başka hayatları (eğlence, spor, siyaset…) karıştırmamalarına dikkat edin
- Vakti geldiğinde mutlaka onlara yuva kurun
- Kardeş eşlerinin iş kararlarına müdahale etmesine asla izin vermeyin(ilmî ve aklî müdahaleler hariç)
- Kararları hep beraber alın hep beraber uygulayın
- Birinizin harcadığı diğerinden çok olmasın
- Fuarları gezin, yeni fırsatları yakalamaya çalışın
- Muhasebe sisteminiz mutlaka olsun
- Birbirinizi hor görmeyin, birbirinizle alay etmeyin, başkasının yanında asla
- Birbirinizden habersiz başka işler yapmayın. Gayrimenkul almayın. Ortaklıklar kurmayın
- Asla birbirinize yalan söylemeyin
- Her gün(veya haftada bir mutlaka) düzenli toplantı yapın
- Eğer çocuklarınız veya ortaklardan biri kurallara uymaz ise mutlaka müeyyide uygulayın. Yaptığının yanına kâr kalmadığını bilsin. Bu, daha büyük yanlışların önüne geçecektir
- Harcamalar aylık maaş şeklinde olursa daha iyi olur
- Kendiniz için istediğinizi ortağınız için de isteyin
- Birbinize saygılı olun. Bencil olmayın. Allâh’ın ipine sımsıkı sarılın
*Hablullâh; Allâh’ın ipi. Kur’ân-ı Kerîm. Allâh’a kavuşma vâsıtası. İhlâs. İtâat. Cemaat.
-İp ve bağ demektir, damar mânâsına da gelir.
(Elmalılı Tefsiri)
-Yahud “habl” ile murad; cemaattir. Zira Vâcib Teâlâ, ehl-i İslâm’ın dâima toplu bulunup bir noktadan hareket etmesi lâzım geldiği ve vahdet noktasından ayrılmak izmihlâli (yok olma, yok olup bitme) mucip olduğu cihetle içtima’ ile emrederek tefrikadan nehy etmiştir. Mânâyı nazım: Ey îmân edenler hepiniz cemaate yapışın, dağılmayın, demektir. (Hulâsat’ül Beyân)
3/ Âl-i İmrân -103- Hep birlikte ALLÂH’ın ipine sımsıkı sarılın. Parçalanıp bölünmeyin. ALLÂH’ın size olan nimetini hatırlayın. Hani sizler birbirinize düşmanlar idiniz de o, kalplerinizi birleştirmişti. İşte onun bu nimeti sayesinde kardeşler olmuştunuz. Yine siz, bir ateş çukurunun tam kenarında idiniz de o sizi oradan kurtarmıştı. İşte ALLÂH size âyetlerini böyle apaçık bildiriyor ki doğru yola eresiniz.
19. İşletmeniz mutlaka barkot sistemini oluşturun
20. Senelik sayımlarınızı ihmal etmeyin. Deponuzu tanıyın. Bu sayımlar da şuna da dikkat edin; alınan ürünler değerinde mi alınmış yüksek fiyatla mı alınmış! (Rahmetli dedem, kuruş ve santimin dahi hesabını sorarmış. O vakit kuruştan bir derece daha düşük santim hesap oranı varmış)
21. İşletmenizde yetki devirlerini mutlaka yapın. Satın alma, insan kaynakları, muhasebe, finans, Ar-Ge, pazarlama birimleri mutlaka olsun. Bu birimlerde görevli kişiler birimleri ile ilgili kitapları ve süreli yayınları takip etmeli. Alım-satım-tahsilât hepsini bir elde toplamayın
22. Satın alma birimi bir ürünü daha hesaplı nasıl temin edebilirim çalışmasını yapmalı
23. Depolarınızı kontrol altında tutun. “Stok Devir Hızınızı” çıkarın. Aksi takdirde yüksek bir stok bulundurma maliyeti ile karşı karşıya kalırsınız
24. İşletmenizde “Personel Devir Hızının” yüksek olmamasına dikkat edin. Yani işletmenizde personel giriş çıkışı çok oluyorsa bu tehlikeli ve düzeltilmesi gereken bir durumdur
25. Yıllık zekât sisteminizi yerleştirin. Ticarette %2,6 zekât, tarımda öşür
26. Kasa’nın yönetimi de çok önemli. Zira bir işletmenin kasasına herkes elini atıyorsa durum tehlikeli demektir. Kasada toplanan paranın da nasıl harcanacağı ortaklar arası istişare ile belirlenmeli. Açılacak ortak bir hesaptan ay sonun da gerekli taksimatın yapılması en doğrusudur
27. İşletme de herkes hissesini bilmeli. Yılsonunda yapılacak kâr dağıtımından herkes adilane bir şekilde hissesini alabilmeli
28. Dünyadaki gelişmelerden uzak kalmamak için danışmanlık hizmeti almayı ihmal etmeyin. Sizi iyi yönlendirecek birine emanet edin sırlarınızı
29. İnternet hizmetlerinden azami istifade etmeye çalışın. İşletmenize ait siteniz mutlaka bulunsun
30. İşletmenizin faaliyet alanı ile ilgili ihaleleri mutlaka takip edin
31. Kardeş kuvvettir. Kardeşler birbirine köstek değil destek olmalı. Başka dostlar edinince makam, mevki, para sahibi olunca ailenizi hor görmeyin
32. Birbirinizle didişmeyin
33. Birbirinizi yoksulu yedirmeye teşvik edin
34. Miras taksimini geciktirmeyin
- Erkek gibi kadın da mirastan pay alır
- Taşınabilir-taşınamayan, az-çok bütün mallar mirasa tabidir
35. İşletmeden aldığınız her şeyi hesabınızdan düşün. İşletmenizi sizden bağımsız bir kişi olarak görün ve ona göre davranın
36. Asla rüşvet vermeyin
37. Kefil olurken, söz verirken, imza atarken seçici olun
38. Büyükle küçük arasında saygı-sevgi-mesafe dengesini muhafaza edin
39. Davranışlarınızla düşmanları sevindirmeyin
40. Kaba ve katı yürekli olmayın. Aileniz etrafınızdan dağılır gider
41. Kardeşlerinizin arasını düzeltin
42. Çocuklarınızı kardeşleriniz ve kardeş çocuklarından üstün tutucu davranışlardan sakının
43. Yeğenler, anne-baba, dayı-anne, anne- teyze..vb. büyükler arsındaki meselelerde fazla müdahil olmamalı
44. Birbirinize adâleti emredin. Zira adâlet bir gün herkese lâzım olur
45. Mümkün olduğunca öz kaynaklarınızla iş yapın kredi kullanmayın
46. Lüks harcama yapmayın. Sık ev, ev eşyaları değiştirmeyin. Çok pahalı aksesuarlar almayın
47. Sık sık otomobil değiştirmeyin
48. Kendinizi olduğunuzdan varlıklı göstermeye çalışmayın
49. Çocuklarınızın yanında kardeşlerinizin aleyhine konuşmayın
50. Seviyeli arkadaşlılıklar kurun
51. Sabah erken işinizi siz açın
52. Bir araya gelin fakat hep dünyevî meseleler konuşmayın. Mânevî ve millî konularla süsleyin konuşmalarınızı. Çocuklarınız bu sayede nereden geldiğini bilen şuurlu gençler olur ki size ve topluma faydalı olur. Geleceğinizi onlara emanet edeceksiniz. Ama önce onları mâziye emanet edin
54. Unutmayın en büyük sorun iletişimsizliktir. Her türlü probleme gebedir. İyi bir yönetici iletişimi en iyi yönetendir
55. Herkes kendi hakkına razı olmalı, başkasının hakkına saygılı olmalı o zaman anlaşmazlık kalmaz
56. Toptan fiyatına perakendecilik yapmayın. O imalatçı/fabrika-toptancı-perakendeci klasik yapıyı koruyun
57. Eğer üretim yapıyorsanız satış mağazası açmayın, toptancılarınızı koruyun bu sayede riski yaymış olursunuz
58. Hata yapmak bir haktır. Kabahat değil. Gençlere bu hakkı verin
59. Satarak değil üreterek borç ödeyin
60. Herkes hakkına razı olmayı öğrenmeli. Hiç kimse ortak olan işletmenin hepsini kendininmiş sanmamalı. Orada sadece bir hissedar olduğu unutmamalı
61. İş hayatına az ile başlayın, hatalarınızı görerek büyüyün, sınırsız büyümeyin bir yerde durmasını bilin, kontrollü büyüyün
62. Salim bin Abdullah yoluyla, babası ibni Ömer’den rivayetle, Ömer-ra- oğullarına şöyle demiştir: Sabah olduğu zaman farklı yerlere dağılın ve tek evde toplanmayın. Çünkü ben birbirinizle ilişkinizi kesmenizden veya aranızda bir kötülük çıkmasından korkuyorum. (Buhari-Edeb-ül Müfred 415.hadis)
63. Bir araya gelin mesafeleri açmayın zaman olarak, fazla çeşitli olmayan masrafı az yemekler yeyin
64. Çocuklarınıza Kur’an-ı Kerim öğretin, ibadetlerini öğretin. Zira maneviyatsız olmaz.!
65. Başarı ve sonuç odaklı olmayın
66. Ailede kimsenin mümkün mertebe psikolojik sakinleştirici kullanmasını alışkanlık haline getirmesine müsaade etmeyin. Soylu amaçlar edinin. Bir Kur’an Kursuna, mahalle camiine, yoksul yetimlere, talebelere, ilmî faaliyetlere, karşılıksız yardım yapan kuruluşlarla beraber çalışmaya zaman ayırın, velev haftada yarım gün de olsa
67. Asla kibirli olmayalım, tevazuyu şiar edinelim
68. Meal, Hadis, İslam tarihi, Kısas-ı Enbiya okuyunuz. Sadra şifa’dır bunlar.!
69. Çocuklarınızı küçük işlerle başlatın iş hayatına. Küçük işlerle insan keşf ederek öğrenir. Küçük zararlar büyük zararlara mani olur
70. Şunu unutmayın ki: kâr ile zarar kardeştir
71. Gün olup her şeyi kaybedebileceğimizi unutmayalım. Yeter ki itibardan düşmeyelim. Yiğit düştüğü yerden kalkar
72. Vasiyetinizi yapın geride kalanları mahkeme kapılarında süründürmeyin
73. Her işe başlangıçta adaptasyon ve uyum sorunu yaşanmasının doğal olduğunu unutmayın. Bu sizi motive edecektir
74. Kazan-kazan anlayışında olun. Boğarak almaya alışmayın. Emeğe saygımız her zaman olsun. Harcı alem mal ayrı kalite ayrıdır. Kaliteden ayrılmayın. Yağmur yağarken küpümü doldurayım anlayışıyla iş hayatı olmaz
75. Ailede/İşyerinde her şeyin konuşulabildiği ortam oluşturun yoksa her şeyin altında kalırsınız
76. Başkalarının yanında tartışmayın. İlla müdahale etmeniz gerekirse kendi aranızda halledin
77. Aile bireylerine mutlaka “kasa defteri/defter-i kebir” tutmasını öğretin
78. Toptancı kârı %10, perakendeci kârı %30-35 idealdir
79. İşletmede kandırmaca fiyatlar yapmayın. Yani önce yüksek fiyat çekip sonra göstermelik iskontolar yapmayın.
80. Asla kimseye “Ne kadar kâr ediyorsun?/ Kaça aldın?/ Kira kaç TL?…vb” görgüsüzlük alameti sorular sormayın.
81. Sefih(günaha düşkün, günaha davet eden, aptal, budala, bön) kişilerle düşüp kalmayın, işret meclislerinde bulunmayın. Karakter bulaşır, kalpteki feyzi alır. İşinde gücünde, sorumluluğunu bilen, büyüğüne saygılı, helâl haramı bilen, dünyayı-parayı-makamı putlaştırmamış insanlarla arkadaşlık edin
82. Sayısal başarılarla tatmin olmayın. Bu tek başına başarı ölçüsü değildir. Bir işletme için asıl ölçü; kurumsallaşma’dır
83. Kelepirci olmayın. “Alırken kazan” anlayışından ziyade “Kazan-Kazan” anlayışında olun
84. “Gemisini kurtaran kaptan/ Üzümü ye bağını sorma/ Önce can sonra canan…vb” şeytanî fikirleri benimsemiş, şeytanlaşmış insanlarla görüşmeyin, ailenizi de uzak tutun. Unutmayın ki; insanda şeytanlaşma ve melekleşme istidadı vardır. Allâh yolları göstermiş, tercih insanda. İrade vermiş. İradesini şeytanlaşma yolunda, aklını kurnazlıkta kullanandan uzak durmakta fayda var. Dört hak mezheb itikadımız bu’dur.
85. Sorunları asla şiddetle, kabadayı dili ile çözmeye kalkışmayın. İşadamı yapıcı olur yıkıcı olmaz. Müzakereci olun. Bazı şeyleri zamana bırakın. Şeyh Sadi Şirazi Hoca Gülistan isimli eserinde buyurur; kızarım o alime ki, cahille yaka-paça olur
86. Paylaşmak, kaynaşmaktır. Bunu unutmayın. Rızkın sahibi Allâh’tır. Geleceği, rızkı haddinden fazla, endişe boyutunda düşünmek kâmil iman sahibine yakışmaz. Çalışacağız gerisi tevekkeltü al-Allâh’tır
87. İnsanlara sadece maddî güçleri ve konumlarına göre değer vermeyin. Ahlâka, erdeme, fazilete, doğruluğa dikkat eden insanlara değer verin
88. Sağlığınıza dikkat edin
89. Yunus Emre, Mevlana, A.Kadir Geylani, İmam Gazali..vb. hocalarımızın kök klasik eserlerimizi okuyun. Yeni nesle okutun
90. Çocuklarınıza her istediklerini hemen vermeyin.
91. Mümkün mertebe ticareti temelden öğretin. Ticareti bilen yani alım-satımı bilen insan hadiselere daha geniş zaviyeden bakar
92. Kaderi tenkit etmeyin. Tenkit edici keferatül fecera kaynaklı cümleler kullanmayın. Zira kaderi tenkit eden başını örs’e çarpar. Bela ağızdan çıkan söze bağlıdır
93. Kendinizi, memleketinizi, ailenizi helâl haram demeden kazananlarla mukayese etmeyin. Doğruları örnek alın. İlla ki doğrular mevcut
94. Velev ortaklığı bitirecekseniz rıfk ile bitirin. Eğer herkes hakkına razı olursa sorun çıkmaz. Sorunların çoğu genelde bir tarafın hakkına razı olmamasından çıkar.
95. Yaptığınız hatalara dinî kılıf bulmaya kalkışmayın. Zira İslam aleminde tahrifatçı hoca kılıklı tipler cirit atmakta. Siz yanlış yönlendirenlerden şeytan-ı meridlerden uzak durun. Zira haram da belli helâl de. Peygamberimiz@ -Fetva buradadır buyurarak kalbini göstermiştir.
96. Aile bizim en güçlü varlıklarımızdandır. Aile en güçlü kralların dahi giremediği kaledir. Maalesef bu kaleye miras davaları ve tapu girdi.
97. Velev işyerinizi(fabrika, atölye, dükkan..vb) kapatmayıp ucuza da olsa kiraya verme yollarını arayın. Yeter ki ışığı sönmesin. Dünyada bunun örnekleri mevcut.
98. İşyerinizde radyodan, TV’den, bilgisayardan veya cepten bir şekilde Kur’an-ı Kerim dinleyin (hiç olmazsa sabah açılışta)
99. Ekecek küçükte olsa yeriniz varsa sebzesiz, boş bırakmayın. Daha da büyük yeriniz varsa koyun-keçisiz kalmayın. Zira koyun berekettir. Anadolu’da şöyle bir söz vardır; koyun olmayan evin bahçesinde bereket olmaz. Koyun teheccüd vakti uyanıktır
100. Bazı sorunlar bireysel olarak çözülür. Bazıları aile olarak. Bazıları mahalle-köy-aşiret olarak. Bazıları tüm il-ilçe elele vererek. Bazıları tüm memleket elele vererek çözülür. Bunu unutmayalım.
101. İşinizi-işyerini beğenmeyen evlatlara fırsat verin. “Buyur dışarıda iş ara veya kur” deyin. Bekleyin. Mesafeyi kısa tutmayın.
102. İşletme kavramlarını öğrenin. İş ile ilgili hadis ve atasözleri okuyun
103. Çocuklarınıza birbiri ile istişare yapmayı öğretin. Beraber çözüm üretmeyi
104. Herkes sizinle uğraşsa da siz işinizle uğraşın
105. Unutmayın ki aile tüm servetlerden daha değerlidir
106. Yetki devri olmayan yerde örgütsel stresler kaçınılmazdır. Her şeyi ben yapacağım diyen her şeyden sıkılır gün gelir
107. Evinizde ve iş yerinizde kütüphane oluşturun. İnsanlara kitap hediye edin.
